In de horeca komt het vaak voor: gasten geven een fooi als beloning voor de kwaliteit van de service. Hoe de fooi wordt verdeeld, verschilt per bedrijf. Vaak gaat de fooi naar het bedienend personeel, wordt zij over alle werknemers verdeeld of wordt zij in één pot verzameld. De wet kent geen volledige regeling voor het verdelen van fooien. In de rechtspraak is daarentegen wel het een en ander beslist.
Kort antwoord
Een persoonlijk voor u bestemde fooi mag u in beginsel zelf houden. Uw werkgever mag haar niet voor zichzelf opeisen of gebruiken om een kasverschil aan te vullen. Een verplichting om fooien in een gezamenlijke personeelspot te doen kan wel geldig zijn, mits de opbrengst daadwerkelijk onder het personeel wordt verdeeld.
Fooi staat los van het loon
Fooien vormen in beginsel geen onderdeel van het door de werkgever verschuldigde loon. U ontvangt een fooi immers niet van uw werkgever, maar van een klant of gast die u extra wil belonen. Dat staat los van het loon dat de werkgever volgens het contract en de wet moet betalen. U heeft dus recht op het verschuldigde loon en daarbovenop kan de ontvangen fooi komen.
De werkgever mag het wettelijk of overeengekomen loon niet met fooien aanvullen. In de zaak Hotel New York/Horecabond FNV werd bevestigd dat de aanspraak op loon niet wordt verminderd doordat werknemers fooien ontvangen.
Moet ik fooi afdragen aan mijn werkgever?
De Hoge Raad oordeelde in 1993 over een afspraak waarbij obers de door restaurantgasten ontvangen fooien aan hun werkgever moesten afdragen. De werkgever behield die fooien voor zichzelf. Een ober hield zijn fooi en werd daarom ontslagen.
De Hoge Raad besliste dat een dergelijk fooienbeding niet geldig is wanneer ervan moet worden uitgegaan dat de gasten de fooien voor de ober zelf hadden bestemd. Als een gast u een fooi geeft met de bedoeling dat die fooi voor u is, mag u haar daarom in beginsel zelf houden. Alleen onder bijzondere omstandigheden kan het niet naleven van werkafspraken vervolgens toch gevolgen hebben.
Let op: beslissend is mede voor wie de fooi volgens de bedoeling van de gast en de geldende afspraken bestemd was. Afdracht aan een gezamenlijke personeelspot is juridisch iets anders dan afdracht ten gunste van de werkgever.
Mag de werkgever kasverschillen verrekenen?
De werkgever mag fooien niet zonder meer verrekenen met kasverschillen. Als hij de fooi eerst opeist, daarmee een tekort verrekent en alleen het restant aan werknemers betaalt, eigent hij zich de fooi feitelijk eerst toe. Het daarna uitgekeerde bedrag komt dan van de werkgever en kan daardoor het karakter van loon krijgen.
De rechtbank Den Haag oordeelde in 2010 in een belastingzaak dat bedragen die na een dergelijke verrekening aan werknemers werden uitgekeerd, door de werkgever verstrekt loon vormden. Dat staat los van de afzonderlijke vraag of een werknemer aansprakelijk is voor een kasverschil; daarvoor gelden eigen wettelijke regels.
Moet ik fooi afdragen aan de fooienpot?
Een regeling waarbij werknemers hun fooien in een gezamenlijke pot doen, zodat deze daarna onder het personeel wordt verdeeld, kan wel geldig zijn. Het gerechtshof Amsterdam aanvaardde in 2003 een regeling waarbij een stichting de fooien beheerde en deze ook verdeelde onder werknemers die uit de aard van hun functie weinig of geen fooi ontvingen.
Wie wel meedeelt in een gezamenlijke fooienpot maar eigen fooien in strijd met duidelijke afspraken achterhoudt, loopt een serieus arbeidsrechtelijk risico. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden woog dit in 2013 mee bij de beoordeling van een ontslagzaak. Of ontslag op staande voet gerechtvaardigd is, hangt steeds af van alle omstandigheden; het enkele bestaan van een fooienregeling beantwoordt die vraag nog niet.
Andersom moet de fooienpot daadwerkelijk onder het personeel worden verdeeld. De werkgever mag niet stilzwijgend een deel voor de onderneming behouden of gebruiken om eigen kasverschillen te dekken.
Samenvatting
Wanneer u van een klant of gast een persoonlijk voor u bestemde fooi krijgt, mag u die in beginsel houden. Uw werkgever mag zich de fooi niet toe-eigenen of daarmee eerst kasverschillen verrekenen. Bestaat op het werk een gezamenlijke fooienpot waaraan iedereen moet bijdragen en wordt de opbrengst werkelijk onder het personeel verdeeld, dan kan die afspraak wel geldig zijn.
Bronnen
- HR 18 december 1953, NJ 1954/242 (Portier op fooien).
- HR 8 oktober 1993, NJ 1994/188 (Olympiada/Davrados).
- HR 2 maart 2001, ECLI:NL:PHR:2001:AB1254 (Hotel New York/Horecabond FNV).
- Hof Amsterdam 9 oktober 2003, JAR 2004/180.
- Rb. Den Haag 6 augustus 2010, ECLI:NL:RBSGR:2010:BN4692.
- Hof Arnhem-Leeuwarden 21 mei 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:CA2662.
De informatie op deze pagina is algemeen. De uitkomst kan afhangen van het contract, de cao en de overige omstandigheden van het geval.